Kruchowo

Ulubiony przez Polaków portyk wsparty na dwóch parach kolumn i zwieńczony trójkątnym frontonem z inskrypcją, herbem i datami, został dostawiony do piętrowego dworu wybudowanego jeszcze w 1582 roku - i przebudowanego w 1766 - dopiero w roku 1921. W tym też czasie do tylnej elewacji dobudowane zostały arkadowe podcienia z balkonem. Do dziś zachowały się XVI-wieczne mury oraz niektóre sklepione pomieszczenia wewnątrz budynku, a także dawna kuchnia z kapturem pieca wspartym na arkadzie koszowej. Z XVI II-wiecznej przebudowy pochodzi wysoki dach łamany polski. Dwór został zbudowany na sztucznie utworzonej platformie otoczonej mokradłami i fosą. Kruchowo wzmiankowane jest w dokumentach co najmniej od 1389 roku. W XV wieku stanowiło własność Sulimów, m.in. w 1419 roku Bogusława Sulimy z Budzisławia, podsędka kaliskiego. Sulimowie od posiadanej miejscowości przyjęli w XVI wieku nazwisko Kruchowskich. Później i aż do połowy XVII wieku Kruchowo należało do Mielińskich herbu Wczele, w tym Aleksandra Mielińskiego, opata trzemeszeńskiego i biskupa inflanckiego, który wybudował „w swojem dziedzictwie kamienicę na kształt zameczka", jak pisał o kruchowskim dworze dawny autor. Później właścicielem Kruchowa był Wojciech Mieliński, również opat trzemeszeński, po nim Mikołaj Mieliński, burgrabia gnieźnieński, a w roku 1608 jego syn również Mikołaj, kasztelan kamieński. Potem własność Rosenów i Lipińskich, w XIX wieku Malczewskich, w tym - w połowie wieku - Adolfa Malczewskiego, właściciela zbioru „starożytności pogańskich". W 1900 roku Kruchowo kupit Nikodem Dokowicz. Potem przeszło w ręce Antoniego Luniewskiego. W 1930 roku właścicielem Kruchowa był Antoni Łuniewski. Majątek w 1926 roku liczył 697 hektarów i miał gorzelnię.